Сарапшылардың пікірінше, Қазақстанда дербес мамандандырылған газ компаниясын құруға болады, тіпті құру қажет те

Экономика ғылымдарының докторы, ҚР Президенті жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтының бас ғылыми қызметкері Вячеслав Додоновтың пікірінше, газдың сұранысқа ие болуына, оның Қазақстаннан экспортының өсуіне байланысты Қазақстанда дербес мамандандырылған газ компаниясын құру орынды болар еді сірә, деп хабарлайды Время.

Қазіргі уақытта мұнай мен газды өндіру және тасымалдау үшін “Қазмұнайгаз” ҰК АҚ тікелей жауап береді, онда трансформациялау және оңтайландыру үдерісі бірінші жыл өтіп жатқан жоқ, деп жазады Forbes.

Осылайша, ҚР Тұңғыш Президенті Қоры жанындағы Әлемдік экономика және саясат институты сарапшысының пікірі бойынша “ашық көздер бойынша қаншалықты айтуға болады, ҚМГ трансформация қоржынында техникалық қызмет көрсету мен жабдықтарды жөндеудің жаңа үлгілерін, ERP-жүйелерді және автоматтандырудың басқа да элементтерін енгізу жобалары бар… мұның бәрі компанияның операциялық тиімділігін арттыруы тиіс – ҚМГ үшін бұл қарыз жүктемесін төмендетумен қатар, өте маңызды мақсат. Бірақ әзірге пайда мен шығындар туралы есеп бойынша операциялық тиімділіктің өсуі байқалмаған. Шамасы, трансформацияның басты жобалары әлі аяқталған жоқ. 1Q 2018 қорытындысы бойынша сатудың өзіндік құны 66%-ға өсті, ал түсім 62%-ға өсті. Компанияның жалпы және әкімшілік шығындары екі есе, таза пайдасы 32%-ға артты. ROA көрсеткіші сәл жақсы көрінді – 2,0% қарсы 2,6 “. Сарапшының пікірінше, жақын арада бірнеше себептерге байланысты Қазмұнайгаздың оптимистік болжамдары болмайды.

“Қазмұнайгаздың негізгі проблемасы – бұл төмен рентабельділік пен жоғары қарыздық жүктеме. Сондықтан бейінді емес активтерден бас тарту және бейінді табысты активтерді сатып алу, бұл қисынды қадам. Алайда, ҚазМұнайГаз Барлау, Өндірумен және ҚазТрансГазбен бірігуі ҚМГ-дың борыштық жүктемесін тек арттырады, ал миноритарийлердің үлестерін сатып алу 2018 жылдың қорытындысы бойынша теріс ақша ағынына алып келеді. Компания ҚМГ БӨ миноритарийлердің үлесін сатып алуға үлкен шығын шығарды. Сөйтіп, таза борыштың EBITDA арақатынасы 5 дейін өсуі мүмкін. Одан әрі сан төмендеуі тиіс, себебі ҚМГ айтарлықтай төлемдерді жоспарлап отыр”, — деп санайды ресейлік “Альпари” компаниясының талдау департаменті директорының орынбасары  Анна Кокорева.

Бұл ретте, сарапшының пікірінше, керісінше, газ операторын еркін жүзуге жіберу, Қазтрансгазға тек қана газ жобаларымен айналысатын дербес компания мәртебесін беру қисынды қадам болар еді. Ұлттық оператордың иығында елді газдандыру да қалады. Анна Кокорева: “Қазақстанда газдандыру өте өзекті мәселе, әзірге оның деңгейі төмен. Тек 2030 жылға қарай Үкімет жоспары бойынша, халықты газдандыру 56% – ға жететін болады. Менің ойымша, бұл процесті жылдамдату керек. Ол үшін барлаумен және тасымалдаумен қатар, халықты газдандыру мәселелерімен айналысатын жеке құрылым қажет болуы мүмкін. Яғни, ел ішінде жақсы инфрақұрылым құратын және газды қолжетімді ететін компания қажет. Бұл процесс, егер ҚазТрансГаз жеке ұлттық компанияға шығарылса, жылдам өтеді”.

Тағы да бір айта кетуге тұрарлық әлемдік үрдіс – бұл отынның анағұрлым экологиялық және үнемді түрлерін, мысалы, табиғи газды пайдалануға көшу. Мысалы, Қазақстанда “жасыл экономиканы” енгізу шеңберінде қазір көлік секторын жаңғырту және оны дизель отынынан табиғи газға көшіру мәселесі айтарлықтай пысықталуда. Бұл бағыттағы алдағы үлкен жұмыс та бүгін газ операторының құзырында.

Вячеслав Додоновтың пікірінше, “газ ұзақ мерзімді перспективада сұранысы тұрақты өсетін отынның ең перспективалы түрлерінің бірі болып табылады. Бұл — дамушы экономикалардың, бірінші кезекте, Қытайдың тұтыну деңгейінің жылдам өсуінен бастап, экологиялық бағдарламалар мен парниктік газдар шығарындыларына қарсы күрес шеңберінде жүзеге асырылатын көмір және атом (дамыған елдерде) сияқты энергия тасымалдаушыларды алмастыру қажеттігіне дейінгі  көптеген факторларға негізделген. Газдың сұранысқа ие болуына, оның Қазақстаннан экспортының өсуіне байланысты, Қазақстанда дербес мамандандырылған компания құру орынды болар еді, сірә”.

“Қазіргі уақытта ҚазТрансГаздың ҚазМұнайГаз-ға шоғырлануы жүріп жатыр және бірігу интегралданатын компаниялардың қызметіне қалай әсер ететінін болжау қиын, бірақ олардың шығындары үлкен холдинг шеңберінде біршама ұлғаятынын болжауға болады. Менің ойымша, пайдалы активтердің бұл жұтылулары Қазмұнайгазды жекешелендіруге сату алдындағы дайындық аясында жүріп жатыр. Олар оны өндіруші және тасымалдаушы құрылымдар есебінен тұрақты рентабельділікке шығаруға бағытталған, өйткені ағымдағы шығындылық жағдайында жекешелендіру табысты болады деп күту қиын”, — дейді Додонов.