“Жасыл экономика” климаттың жаһандық жылыну қаупін еңсеруге көмектеседі ме? Экономикаға температураның өсуі қалай әсер етеді және төмен көміртекті дамуға көшу не үшін қажет?

Бұл туралы біз қоршаған ортаны қорғау министрлігінің Киото хаттамасы департаментінің директоры Төлебай Ақжігітұлы Әділовпен әңгімелесеміз.

– Қазақстан үшін төмен көміртекті дамуға көшу неге маңызды? Қазақстан үшін қандай мүмкіндіктер мен перспективалар ашылуда?

– Климаттың өзгеруі адамзаттың басты шақыруына айналды және бізге осы және болашақ қауіп-қатерлерге дайындалу қажет, өйткені бұл проблема тек қоршаған ортаға ғана емес, сонымен қатар елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына да әсер етеді. Сарапшылардың бағалауы бойынша, Қазақстанда климаттың өзгеру салдары ылғалдану аймақтарының шекараларының солтүстігіне қарай жылжуы, шөлді, тозған жерлердің ұлғаюы, Биологиялық әртүрліліктің қысқаруы болады. Қазір мұздықтардың ауданы тез қысқарып, сел және сырғыма белсенділігі артады.

Қазақстан парниктік газдар шығарындыларын 2020 және 2050 жылға қарай тиісінше базалық, 1992 жылмен салыстырғанда 15 және 25 пайызға қысқарту бойынша ерікті міндеттемелер қабылдады. Жаңартылатын энергия көздерін – су, күн, жел және биомассаны дамыту-экологиялық жүктемені төмендетіп қана қоймай, сервистік компанияларға қызмет көрсететін жел, су қондырғыларының, күн батареяларының жаңа өндірістеріне ынталандырады. Қосылған құны жоғары тауарлар мен қызметтер өндірісі ұлғаяды, жаңа “жасыл” жұмыс орындары құрылатын болады. Өндірісте, көліктік тасымалдауда, тұрғын үй-коммуналдық салада энергия тиімділігі мен энергия үнемдеу стандарттарын күшейту тауарлар мен қызметтердің сапасы мен құнына үнемі жағымды әсер етеді. Төмен көміртекті технологияларды әзірлеу және енгізу қазақстандық бизнес үшін үлкен әлеует ашады, елге инвестиция тартады.

Көптеген дамыған елдер төмен көміртекті дамудың ұлттық стратегияларын әзірлеп қойған және Қазақстан ресурс үнемдеудің жаңа стандарттары мен нормаларын белгілеудің халықаралық процесіне қосылуы тиіс.

Төмен көміртекті дамудың өзектілігі әлемде ең жоғары саяси деңгейде атап өтіледі: кездесулер “топтар-20”, “Үлкен сегіздік”, БҰҰ-ның Климаттың өзгеруі жөніндегі негіздемелік конвенциясы тараптарының конференциясы, басқа да халықаралық кездесулер. Оған ағымдағы жылдың 21-23 қыркүйегінде Астанада өткен қоршаған орта министрлерінің 7-ші панъеуропалық конференциясы дәлел.

– Қоршаған орта министрлерінің 7-ші панъевропалық конференциясында қабылданған шешімдер Қазақстандағы Төмен көміртекті даму перспективасына қалай әсер етеді?

– Конференция ” суды үнемдеңіз – табиғат туралы қамқорлық!”Еуропа, Солтүстік Америка, Кавказ және Орталық Азия елдері су ресурстарын басқару, сумен жабдықтауды жақсарту, санитарлық-гигиеналық қамтамасыз ету мәселелерінде тығыз экологиялық ынтымақтастыққа, сондай-ақ экологиялық экономикаға көшуді жандандыруға бағытталған. Елдерге экономиканы “экологияландыру” тетіктері, тұрақты даму үшін ресурс тиімділігі мүмкіндіктері, жасыл экономиканы қалыптастыруға инвестициялар тарту ұсынылды. Конференция делегаттары “Жасыл көпір” серіктестік бағдарламасын мақұлдады, сондай-ақ алғаш рет “Еуропа үшін қоршаған орта” бағдарламасы аясында 20 ел мен 4 ұйым су және экожүйелер, су және денсаулық, су мен санитарияға қол жеткізу, климаттың өзгеруіне бейімделу мәселелерін шешуге бағытталған су ресурстарын жақсарту үшін 75 нақты іс-әрекетті жүзеге асыру бойынша міндеттемелер қабылдады.

Қазақстанның Еуропалық процеске қатысуы дамыған елдерден ғана емес, сондай-ақ халықаралық ұйымдардан зияткерлік, технологиялық және қаржылық көмек алуға мүмкіндік береді. Мысалы, БҰҰ Даму Бағдарламасы “қоңыр” экономикадан “жасыл”экономикаға көшуді бірқалыпты жүзеге асыруға мүмкіндік беретін стратегиялық құжаттарды әзірлеуде біздің күш-жігерімізді қолдайды. Халықаралық деңгейде елдерге құрылып жатқан жаһандық көміртегі қоры шеңберінде қаржылық көмек көрсетілетін болады.

Қазақстанның экономиканы көгалдандыру жөніндегі өңіраралық және жаһандық қозғалысқа қатысуы экономикалық және әлеуметтік пайда көзі ретінде мемлекеттің, бизнестің, қоғамның табиғи ресурстарға түбегейлі жаңа қатынасына ықпал ететін болады.

“Жасыл көпір”астаналық бастамасы туралы не айтуға болады?

– Астаналық бастаманы төмен көміртекті даму тұжырымдамасының аналогы деп атауға болады, бірақ өңіраралық деңгейде. Сондықтан бастаманың мақсаттары, міндеттері мен іс-шаралары Қазақстанның төмен көміртекті экономикасының басымдықтарымен толық сәйкес келеді. Астана Бастамасының қызметі шеңберінде халықаралық орталық пен жасыл технологияларды берудің өңірлік желісін құру жоспарланып отыр. Бұл дамушы елдер үшін, оның ішінде Қазақстан үшін ресурс үнемдейтін технологияларды, төмен көміртекті даму үшін ең жақсы тәжірибе мен ғылыми білім алуға бірегей мүмкіндік. Біздің еліміз экономиканың түрлі секторларындағы “жасыл” бизнестің ұзақ мерзімді бағдарламаларын, климаттың өзгеруі мен оның салдарларына қатысты ұлттық стратегияларды дайындау мен іске асыруда жетекші сарапшылардың консультациялық көмегін қосымша ала алады.

Төмен көміртекті экономика тақырыбына сайд-ивент “Астана бастамасы: Қазақстан және төмен көміртекті даму” тақырыбына арналды. Қатысушыларға Астана бастамасының бағыттары, Қазақстанның 2050 жылға дейінгі төмен көміртекті даму жоспары таныстырылды, сондай-ақ ресурс үнемдеудің негізгі қозғалтқышы ретінде энергия тиімділігі саласындағы ресейлік тәжірибе таныстырылды.

– Біздің мемлекетіміз, бизнесіміз және қоғам “жасыл” өсу идеясын қолдауға дайын ба?

– Халықаралық және мемлекеттік деңгейде Қазақстан қазірдің өзінде “жасыл” өсу идеясын қолдады. Оның дәлелі – 2010 жылы Азия мен Тынық мұхит аймағының және 2011 жылы Еуропа елдерінің екі министрлік конференцияларының белсенді қатысуы және өткізілуі, сондай-ақ астаналық “Жасыл көпір”бастамасын ұсыну. “Жасыл өсу” идеясын “Жасыл даму” мемлекеттік бағдарламасы, энергия тиімділігі, жаңартылатын энергетиканы дамыту туралы заңдар жүзеге асырады. Сондай-ақ парниктік газдар шығарындыларын азайтудың негізгі бағыттарын көрсететін Қазақстанның 2050 жылға дейінгі төмен көміртекті даму жоспары әзірленді. Жасыл өсу идеясын ілгерілету үшін айтарлықтай қаржы ресурстары қажет екені анық. Бірақ қазақстандықтардың өмір сүру сапасын және экономиканың тұрақтылығын арттыру түрінде әлеуметтік және экономикалық пайда алудың ұзақ мерзімді перспективасы айқындаушы болуға тиіс.

Бизнес сондай-ақ “жасыл” өсу идеясына қызығушылық танытуы тиіс, өйткені ол ресурс қайтарудың тиімділігін арттырумен, жаңа “жасыл” жұмыс орындарын және қосылған құны жоғары өндірістерді құрумен, Озық өндірістік технологияларды игерумен байланысты.

Көптеген озық елдер біртіндеп таза энергия – жел, күн пайдасына көмір мен мұнай импортынан бас тартады. Сондықтан болашақта қазылған отынның қазақстандық экспортының көлемі айтарлықтай қысқаруы мүмкін. Және бизнес мұны ескереді. Сонымен қатар, қазіргі уақытта Қазақстанда жаңартылатын энергетиканы дамытуға шетелдік инвесторлардың үлкен қызығушылығы байқалуда. Біз тарифтік саясат бекітілгеннен кейін жобалар жақын арада іске асырылатын болады деп күтеміз.

Азаматтық қоғам үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері арқылы “жасыл” өсу саясатын әзірлеуге қатысады. Астаналық бастаманы әзірлеуге экологиялық ҮЕҰ өкілдері қатысты. Сондай-ақ, экологиялық ҮЕҰ 7-ші Еуропалық министрлер конференциясының ресми делегаттары қатарында болды.

Еліміздің қатардағы азаматтары коммуналдық тарифтерді саралау жүйесі арқылы ресурс үнемдеуге жанама түрде тартылған. Бірақ бұл жеткіліксіз, жас жастан бастап “Жасыл өсу”саясатын дамыту қажет. Әр адам өз деңгейінде суды, жылуды және электр энергиясын ұқыпты жұмсаудан бастап, үлес қоса алады.

Айман Тынышпаева, Астана
Дереккөз: “Литер” газетінің сайты»